Hoe schrijf je een verhaal?
Schrijven is een kunst Schrijven is een kunst, en zoals bij elke kunstvorm geldt: regels zijn er om te breken. Dit artikel geeft je tips en handvatten, maar het is niet dé handleiding. Wat voor jou werkt, ontdek je alleen door dingen uit te proberen. Durf op avontuur te gaan en je eigen weg te vinden. Succes! Met dank aan Yorom van Bordspellencafé voor het samen uitwerken van dit artikel. Ken je doelgroep: over genreconventies en tropes Wat zijn genreconventies Wat zijn tropes Wat zijn de belangrijkste elementen in een verhaal Thema Een eenvoudig plot Boeiende personages Interessante bronnen Hoe schrijf je een verhaal? Google die vraag en je krijgt duizenden tips. Maar waar begin je in hemelsnaam? Voor ik verschillende schrijftechnieken op je af vuur, begin ik niet over hoe je een verhaal schrijft, maar voor wie. Als copywriter schrijf ik namelijk vanuit een commerciële insteek: het is leuk als je iets maakt dat aanslaat en verkoopt. Ken je doelgroep: over genreconventies en tropes Een verhaal dat iedereen leuk moet vinden, spreekt juist niemand aan. Wil je iets schrijven dat indruk maakt? Zorg dan dat je precies weet wie je publiek is en wat ze willen. Iedere doelgroep heeft zo zijn eigen voorkeuren. Je kunt breed denken aan kinderen, tieners of volwassenen, maar het wordt pas echt interessant als je inzoomt op specifieke genres. Wat leest of kijkt je publiek graag? Waar zijn ze fan van? Foto: Netflix Foto: Netflix Foto: Netflix Wat zijn genreconventies? Elk genre brengt bepaalde verwachtingen met zich mee. Voor schrijvers zijn dat cadeautjes, want hierdoor weet je wat je publiek graag in een verhaal wil zien. Deze verwachtingen noemen we genreconventies. Ze zijn de elementen die in je verhaal moeten zitten om je doelgroep niet teleur te stellen. Een paar voorbeelden? Fans van Dark Fantasy verwachten angstaanjagende monsters en epische gevechten. In een romantisch verhaal moet er minstens één love interest zijn. En een Murder Mystery zonder moord… ja, dat gaat ‘m niet worden. Heb je een genre gekozen? Google dan eens ‘genreconventies [jouw genre]’ en je krijgt al snel ideeën! Terug naar boven Wat zijn tropes? Tropes zijn specifieke manieren om die genreconventies vorm te geven. Een conventie moet altijd in je verhaal zitten, maar jij bepaalt zelf hoe zo’n conventie vorm krijgt. Wordt een conventie vaak op dezelfde manier uitgewerkt, dan noemen we het een trope. Elk genre heeft zijn eigen tropes. Als een trope te vaak voorbij komt of slecht is uitgewerkt, kan het aanvoelen als een cliché. Toch zijn clichés heel persoonlijk: sommige mensen vinden zo’n trope geweldig, terwijl anderen snakken naar iets nieuws. Wil je clichés vermijden, dan kun je een trope juist subversief inzetten, oftewel op een onverwachte manier. Denk aan een sprookje waarin de prinses degene is die de prins redt. Dat is leuk voor mensen die het genre kennen, maar pas op: voor sommige spelers kan dit juist verwarrend zijn als ze de originele tropes niet kennen. Je moet dus een goede balans zoeken tussen spelers geven wat ze verwachten, en ze iets nieuws bieden. Dan kan de speler iets herkennen, zonder dat ze het gevoel hebben dat ze je verhaal al eens ergens anders gelezen hebben. Je publiek wil verrast worden. Hoe ga jij ze verrassen? Terug naar boven Wat zijn de belangrijkste elementen in een verhaal? De belangrijkste elementen in een verhaal zullen voor elke auteur verschillen. Ik ben een grote fan van verhalen die worden gedragen door de personages (character-driven), maar er bestaan ook verhalen die gedragen worden door het plot (plot-driven). Schrijf je voor een verhalend spel? Dan zou ik het plot zo eenvoudig mogelijk houden, want voor een verhalend spel zijn thema, een eenvoudig plot en boeiende personages de belangrijkste elementen. De succesformule van Walt Disney Woolie Reitherman was een animator bij Walt Disney Studios. Hij heeft meegewerkt aan de klassieke Disneyfilms. In een interview verklapt hij dit: “Walt legde zo snel de vinger op het thema van het totaalplaatje. Het heeft me altijd geïnspireerd om voor het eenvoudige verhaal en de sterke personages te gaan.” Zo’n klassieke disneyfilm is geliefd over generaties heen, dus er moet ergens een succesformule in zitten. Draai het maar een keer om: een complex plot en saaie personages? Dat klinkt een stuk minder leuk! Foto: Disney Wat is een thema en hoe vind je het? Een thema vertelt in een zin waarover je verhaal nu écht gaat. Het zijn de ideeën die je tijdens het verhaal verkent. Met je thema wil je jouw publiek dus iets duidelijk maken. Soms is die boodschap duidelijk aan het einde van het verhaal, maar het kan ook erg subtiel. Een thema kan namelijk erg persoonlijk zijn. Je kunt je thema vinden door jezelf enkele vragen te stellen: Wat is je genre? Welke onderwerpen komen daar vaak aan bod? Wat wil je over deze onderwerpen vertellen? Wat leert het hoofdpersonage door het verhaal heen? We nemen een romantisch verhaal. Een onderwerp dat in dit genre aan bod komt is liefde. Elk romantisch verhaal verkent echter andere ideeën over de liefde. Zo vertelt The Notebook dat liefde een tweede kans verdient en bovendien ouderdom en ziekte overwint. In Bridgerton leren we dat liefde hand in hand gaat met zelfontdekking en -reflectie. Penelope in het bijzonder verdient liefde en onafhankelijkheid door zichzelf te accepteren en de moed te vinden om haar ware stem te laten horen, ondanks sociale verwachtingen en persoonlijke onzekerheden. Dit voorbeeld toont ook aan dat liefde niet het enige onderwerp moet zijn in een romantisch verhaal. Volwassen worden, verantwoordelijkheid nemen en de maatschappij op de korrel nemen, zijn slechts enkele voorbeelden van onderwerpen die een romantisch verhaal kunnen verdiepen. Het thema van Sleeping Gods Geen zorgen, we geven geen spoilers. We onthullen slechts een tipje van de sluier. Wat is thuis? In het spel zetten gebeurtenissen het hoofdpersonage aan het denken: wat betekent thuis voor haar? Hoe voelt ze zich over de plek waar ze vandaan komt? Is deze nieuwe wereld misschien het thuis dat ze zoekt? Waarom
Hoe schrijf je een goede beschrijving in twee zinnen?
Als je een verhaal vertelt, ontkom je niet aan een goede beschrijving. Maar wat als je geen plaats hebt voor een uitgebreide beschrijving, zoals op een speelkaart of in een kortverhaal? Hoe neem je dan je lezers mee in je wereld? Ik vertel je hoe je een goede beschrijving in slechts twee zinnen schrijft met pakkende voorbeelden. 1. Speel met verwachtingen Als je de lezer het meeste werk laat doen, scheelt je dit lange beschrijvingen. Iedereen is bijvoorbeeld wel een keer naar de dokter geweest. Je lezer heeft een bepaalde verwachting van de wachtruimte, de kledij van de dokter en hoe zo’n gesprek ongeveer gaat. Dit moet je dus niet uitgebreid beschrijven. Het benoemen van voor de hand liggende zaken kost niet alleen ruimte op papier, maar kan ook de aandacht van de lezer afleiden. Als je dingen vertelt die de lezer al weet, gaat je lezer zich snel vervelen. Bovendien ligt de echte kracht van spelen met verwachtingen wanneer je er tegenin gaat. Door een bepaalde scène te scheppen en meteen daarna iets onverwachts te vertellen, verras je de lezers op een leuke manier. Ze vullen vervolgens zelf de rest van het verhaal in. Dat is een goede zaak, want zo past het verhaal altijd bij de lezer. Two-Sentence Horror Stories Zogenaamde twee-zinnen-horrorverhalen zijn een zeer mooi voorbeeld van hoe je speelt met verwachtingen. Mijn favoriet is: “The longer I wore it the more it grew on me. She had such pretty skin.” Of in het Nederlands: “Hoe langer ik het droeg, hoe meer het me beviel. Ze had zo’n prachtige huid.” In eerste instantie zie ik een persoon voor de spiegel staan die zijn kledij beoordeelt, een zeer herkenbare scène. Vervolgens leer ik dat de kledij uit ongewoon materiaal bestaat. Door het woord ‘huid’ te gebruiken, suggereert de schrijver dat het om een mens gaat en niet om een dierenvacht. Plotseling gaat er een heel ander soort scène door mijn hoofd. Zo heeft de schrijver een verhaal verteld door mij aan het werk te zetten. Een ander sterk voorbeeld is: “All my life, my parents have told me not to open the basement door, but I got curious and disobeyed them. What is that glowing ball in the sky and why does it hurt my eyes?” Vrij vertaald: “Mijn hele leven hebben mijn ouders me gezegd de kelderdeur niet te openen, maar ik werd nieuwsgierig en negeerde hen. Wat is die gloeiende bal in de lucht en waarom doet het mijn ogen zeer?” Het personage opende de kelderdeur niet om naar beneden te gaan, zoals ik had verwacht, maar naar boven. Ieuw, kippenvel! 2. Focus op één detail Je hebt niet de ruimte om Tolkien-gewijs elk detail uitgebreid te beschrijven. Door slechts één detail, of maximaal twee details, te vermelden, leg je de focus van de lezer op wat belangrijk is. Ook hier denk je best na over de verwachtingen van je lezer. Wat ligt al voor de hand? Vermijd betekenisloze details, zoals de witte doktersjas van een dokter. Geef een ongewoon detail, zoals de manier waarop de dokter loopt of praat. Of misschien reageert het verplegend personeel apart op de dokter. Een detail is betekenisvol wanneer het: een bepaalde emotie oproept; nieuwe informatie geeft over een personage, een voorwerp of de wereld; de actie of plot vordert. Kortom, geef de lezer een detail dat bijblijft. Dan kom je al een heel eind. Mice and Mystics In het avonturenspel Mice and Mystics neem je de rol aan van Collin en zijn vrienden. Je neemt het op tegen Vanestra, een tovenares die je familie en het koninkrijk een groot onrecht heeft aangedaan. Collin start het spel met een zwaard. Onder de tekening staat: “This is the sword my father taught me to fight with.” Oftewel: Collin zegt dat dit het zwaard is waarmee zijn vader hem heeft leren vechten. Dit geeft een emotionele betekenis aan het zwaard. Deze beschrijving is dus waardevoller dan wanneer er zou staan: “Het zwaard heeft een lederen handvat en is versierd met een rode robijn.” 3. Kies je woorden zorgvuldig Wanneer je plaats hebt voor slechts twee zinnen, dan telt elk woord. Kies je woorden dus erg zorgvuldig en gebruik veelzeggende synoniemen. Je weet vast al dat “hij schreeuwt” soms beter is dan “hij zegt “, maar ik adviseer je om nog specifieker te gaan. Als de persoon in kwestie aan het schreeuwen is, voel je het verschil tussen “hij brult”, “hij krijst” en “hij huilt”. Deze werkwoorden zeggen niet enkel iets over het volume van zijn stem, maar ook over de achterliggende emotie. Brullen roept woede op, krijsen associeer ik met paniek of angst en huilen hoort uiteraard bij verdriet. Overdrijf niet met deze synoniemen. Vaak zijn enkele goedgeplaatste beschrijvende woorden beter dan een hele zin vol. Dat laatste maakt een zin namelijk omslachtig en moeilijk leesbaar. Je wilt juist een heldere en treffende beschrijving geven. Arkham Horror: The Card Game Het spel Arkham Horror: The Card Game beschrijft een lederen jas als volgt: “The coat was not the most fashionable choice, but it did feel warm and reassuring in its bulk.” Oftewel: “De jas was niet de meest modieuze keuze, maar voelde warm en geruststellend door zijn omvang.” De schrijver koos de volgende vier woorden erg zorgvuldig: (niet) modieus, warm, geruststellend en omvang. Als de jas niet volgens de laatste mode is, impliceert dit dat de drager de jas ergens heeft gevonden of al lang in hun bezit heeft. Het roept een beeld van noodzaak of misschien zelfs armoede op. Deze schrijver vertelt niet waarom de jas niet modieus is. Dat kan ik naar eigen smaak invullen. Het woord ‘warm’ is wat voor de hand liggend om een jas te omschrijven, maar hier kan het prima omdat ook het woord ‘geruststellend’ wordt gebruikt. De twee woorden versterken elkaar. Daarnaast is de jas enorm groot, waardoor het daadwerkelijk een soort van harnas is. De jas geeft troost en moed in deze kille wereld. 4. Denk vanuit het personage Je vangt twee vliegen in één klap: je beschrijft de
Schrijftips nodig? De beste bronnen op een rij!
Ik ben een autodidact. Ik heb het schrijfvak geleerd door het te doen. En zoals elke vakman je zal vertellen: je moet weten wat je doet. Denk maar aan een garagist. Hij vervangt niet enkel de motor, maar hij weet ook hoe die werkt. Dat is voor een schrijver niet anders. Ik deel mijn favoriete experts met je! 1. Overly Sarcastic Productions – Youtube https://www.youtube.com/watch?v=MrgJHZu0q6k Zijn lessen over literatuur en geschiedenis oersaai? Niet volgens Red en Blue van Overly Sarcastic Productions! Met een hoge entertainment factor en een flinke dosis sarcasme, leggen ze complexe onderwerpen eenvoudig uit. Mijn favoriete rubriek is Trope Talk. Red vertelt over verschillende concepten die vaak terugkomen in verhalen. Denk bijvoorbeeld aan ‘De Uitverkorene’ of ‘Onverwachte Plotwendingen’. Dankzij haar leerde ik waarom sommige ideeën werken en andere ideeën in clichés vervallen. 2. Fiction Writing Made Easy Podcast – Spotify Ben je op zoek naar je doelgroep? Welk genre je ook schrijft, Savannah Gilbo deelt concrete tips en schrijftechnieken. Ze deelt ook tips als boekcoach. Handig om schrijfdrempels te overwinnen. Sommige afleveringen zijn genre-overschrijdend, terwijl anderen toespitsen op wat typisch is voor een bepaald genre. Als je niet weet wat je doelgroep verwacht, dan is deze podcast een absolute aanrader! 3. Schrijven & Uitgeven Podcast – Spotify Wil je zelf een boek uitgeven? Dan ben je bij Maria Staal en Petra van der Ploeg aan het juiste adres! In deze Nederlandstalige podcast bespreken ze de kansen en valkuilen van het selfpubben. Schrijf je voor een ander medium? Ik zeg maar wat, spellen? Ook dan is het interessant om naar hun afleveringen te luisteren. Ik vind voornamelijk de commerciële kant van het schrijven erg leerzaam. Een leuk verhaal schrijven is één ding, het verkopen is iets heel anders. 4. Ellen Brock – Youtube https://www.youtube.com/watch?v=3lqc4VXdI9I Vind je het vooral lastig om structuur te brengen in je verhaal? Dan heeft Ellen Brock de antwoorden op al je vragen! Ze bespreekt structuur op verschillende niveaus. Daarnaast gebruikt ze voorbeelden uit gepubliceerde boeken om de theorie toe te lichten. Helder en praktisch! Verder staat ze stil bij wat voor een soort schrijver je bent. Wat werkt voor een andere schrijver, werkt niet noodzakelijk voor jou. Je krijgt dus erg persoonlijke tips. 5. Schrijfvis Podcast – Spotify Geen enkele tekst is hetzelfde. Geen enkele schrijver is hetzelfde. Voormalig journalist Dennis Rijnvis heeft het over schrijven in de breedste zin van het woord. Of je nu commerciële teksten schrijft als copywriter of leuke verhalen voor kinderen bedenkt, echt alles komt aan bod in de interviews met bekende en minder bekende personen uit het schrijfvak. Wil je liever persoonlijke begeleiding? Dennis biedt verschillende schrijfcursussen aan via zijn website schrijfvis.nl. Wie ben ik vergeten? Het internet staat vol met schrijftips. Het is onmogelijk om alle goede bronnen op te lijsten. Heb je een persoonlijke favoriet die ik zeker eens moet bekijken? Stuur je tip naar info@vickyschrijft.nl! Samenwerken? Ja graag! Stuur me een mailtje voor een vrijblijvend gesprek. Je hoeft nog niets te beslissen, enkel of je koffie of thee wilt. Ik wil koffie Doe maar thee